5 QUY TẮC VÀNG AN TOÀN CHO HỌC SINH THCS

Thứ năm - 18/12/2025 15:11 54 0

CHUYÊN ĐỀ: 5 QUY TẮC VÀNG AN TOÀN CHO HỌC SINH THCS
(TRONG KỶ NGUYÊN SỐ)

1) Mục tiêu
Sau chuyên đề, học sinh có thể:

Nhận ra sớm dấu hiệu quá tải thông tin (IO): học không vào, dễ quên, bồn chồn vì thông báo, lướt vô thức.
Biết tự bảo vệ mình khi dùng Internet: tránh tin giả, link lạ, nội dung độc hại.
Biết dùng mạng có kiểm soát: học có mục tiêu, giới hạn thời gian, tắt bớt thông báo.
Biết ứng xử có văn hóa, tôn trọng quyền riêng tư, bản quyền và “dấu vân tay số”.
Biết nhờ người lớn hỗ trợ và báo cáo khi gặp rủi ro.

2) Thời lượng – Hình thức gợi ý

35–45 phút (tiết sinh hoạt lớp / hoạt động trải nghiệm theo chủ đề / CLB truyền thông).
Tổ chức theo kiểu tình huống + thảo luận nhóm + cam kết hành động.

3) MỞ ĐẦU (5 phút): “MỞ ĐIỆN THOẠI 1 PHÚT, TRÔI 30 PHÚT”
Tình huống dẫn nhập (GV/MC đọc):
“Bạn chỉ định mở điện thoại 1 chút để xem tin nhắn. Nhưng rồi bạn xem 1 video, kéo tiếp video khác, thêm thông báo nhóm lớp, thêm tin ‘hot trend’. Đến lúc ngẩng lên đã 30 phút trôi qua, bài vẫn chưa học.”
Câu hỏi nhanh (giơ tay/phiếu A-B):

Bạn có từng “mở 1 chút nhưng thành rất lâu” không?
Khi đang học mà có thông báo, bạn có hay cầm máy lên xem ngay không?
Bạn có từng share tin mà sau đó mới biết là sai không?

Chốt ngắn: “Chuyên đề hôm nay không cấm dùng mạng. Mục tiêu là dùng cho đúng, để mình an toàn, học tốt và bớt ‘ngộp’ vì thông báo.”
4) NỘI DUNG TRỌNG TÂM: 5 QUY TẮC VÀNG
QUY TẮC 1: DỪNG ĐÚNG LÚC (CHỐNG “NGỘP” VÌ THÔNG BÁO)
Câu nhớ nhanh: “Học 25 phút, nghỉ 5 phút. Không vừa học vừa lướt.”
Cách làm ngay:

Học theo nhịp 20–25 phút tập trung rồi nghỉ 5 phút.
Mỗi ngày chỉ kiểm tra thông báo 2–3 lần, không mở liên tục.
Tắt thông báo không cần thiết: game, video ngắn, nhóm “ồn”.
Khi thấy “não mệt”: đặt máy xuống, đứng dậy uống nước, thở sâu 30 giây.

Dấu hiệu cần dừng: học không vào, bồn chồn, lướt vô thức, ngủ muộn.
QUY TẮC 2: KHÔNG TIN NGAY, KIỂM TRƯỚC (CHỐNG TIN GIẢ)
Câu nhớ nhanh: “Đọc chậm 10 giây để khỏi sai 10 ngày.”
3 bước kiểm nhanh:

Nguồn ở đâu? Có tác giả/đơn vị rõ không?
Ngày đăng khi nào? Tin cũ dễ bị “đào lại” gây hiểu lầm.
Đối chiếu ít nhất 2 nguồn trước khi tin hoặc chia sẻ.

Dấu hiệu tin đáng nghi: tiêu đề gây sốc, kích động cảm xúc, “khẳng định tuyệt đối”, “bảo share gấp” nhưng không có chứng cứ.
QUY TẮC 3: GIỮ KÍN THÔNG TIN CÁ NHÂN (BẢO VỆ MÌNH TRƯỚC RỦI RO)
Câu nhớ nhanh: “Không đưa chìa khóa nhà cho người lạ.”
Tuyệt đối không đưa lên mạng:

Mật khẩu, mã OTP, ảnh giấy tờ, địa chỉ nhà, vị trí hiện tại, lịch đi lại.
Ảnh/video nhạy cảm của bản thân hoặc bạn bè.

Thói quen an toàn:

Mật khẩu mạnh, không dùng 1 mật khẩu cho mọi tài khoản.
Không đăng nhập tài khoản vào máy lạ.
Không bấm link lạ nhận quà, trúng thưởng, “xác minh tài khoản”.

QUY TẮC 4: ỨNG XỬ VĂN MINH, TÔN TRỌNG BẢN QUYỀN (ĐỪNG ĐỂ “DẤU VÂN TAY SỐ” GÂY HẠI)
Câu nhớ nhanh: “Trước khi đăng, tự hỏi 3 điều.”
3 câu hỏi trước khi đăng/bình luận/chia sẻ:

Đúng không?
Có làm ai tổn thương không?
Có vi phạm riêng tư/bản quyền không?

Nguyên tắc:

Không chế giễu, không “cà khịa”, không bình luận độc.
Không đăng ảnh bạn khi chưa xin phép.
Làm poster/video phải ghi nguồn, không “copy” trắng trợn.

QUY TẮC 5: GẶP RỦI RO, BÁO NGAY VÀ NHỜ NGƯỜI LỚN (KHÔNG TỰ XỬ MỘT MÌNH)
Câu nhớ nhanh: “Không chắc thì dừng, thấy nguy thì báo.”
Khi gặp: bị đe dọa, bị lừa link, bị nhắn tin gạ gẫm, bị bắt nạt online, thấy nội dung độc hại…

Chụp màn hình làm bằng chứng (không lan truyền lại).
Chặn (block) và báo cáo (report) tài khoản/nội dung.
Báo ngay: GVCN, giáo viên Tin học, Tổng phụ trách, phụ huynh.

Chốt: “Im lặng không làm sự việc biến mất. Nói đúng người mới là cách an toàn.
5) HOẠT ĐỘNG NHÓM (12–15 phút): “BỐC THĂM TÌNH HUỐNG, CHỌN CÁCH XỬ LÝ”
Chia lớp 4–6 nhóm. Mỗi nhóm bốc 1 tình huống, trả lời 3 ý:

Nguy cơ là gì? (IO/tin giả/link lạ/riêng tư/bắt nạt)
Áp dụng quy tắc nào?
Làm ngay 2 hành động cụ thể.

Tình huống gợi ý (chọn 6 trong số này):

Đang học, cứ 2 phút lại có thông báo, bạn cầm máy lên xem rồi trôi 40 phút.
Thấy tin “ngày mai nghỉ học toàn huyện”, bạn định share vào nhóm lớp.
Có người nhắn “bấm link nhận quà” và yêu cầu nhập số điện thoại + OTP.
Bạn quay clip bạn khác bị ngã, định đăng cho “vui”.
Có bạn bình luận chê ngoại hình bạn khác dưới bài đăng.
Một trang lạ gửi tin nhắn “kết bạn để nói chuyện riêng”, nội dung khiến bạn khó chịu.
Bạn cần làm bài thuyết trình, định copy nguyên bài trên mạng.
Bạn thấy mình mệt, khó ngủ vì tối nào cũng lướt video ngắn.

Chấm nhanh (tự đánh giá): đúng quy tắc (1đ) + giải pháp cụ thể (1đ) + nói rõ, ngắn gọn (1đ).
6) CHỐT CHUYÊN ĐỀ (5 phút): CAM KẾT 5 QUY TẮC VÀNG
Cam kết lớp (đọc to, cả lớp đồng thanh):

Dừng đúng lúc, không lướt vô thức.
Kiểm trước khi tin và trước khi chia sẻ.
Giữ kín thông tin cá nhân, không bấm link lạ.
Ứng xử văn minh, tôn trọng riêng tư và bản quyền.
Gặp rủi ro: chặn, báo cáo và nhờ người lớn.

Bài tập về nhà (ngắn, làm được):

Chọn 1 việc làm ngay trong 7 ngày:
- Tắt 3 loại thông báo không cần thiết hoặc
- Mỗi ngày học 2 phiên 25 phút không cầm điện thoại hoặc
- Trước khi share tin, đối chiếu 2 nguồn